به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجت‌الاسلام سیدمحمد مالدار، عضو حلقه اجتهادی فقه تربیت مدرسه عالی فقاهت عالم آل‌محمد(ع)، در نشست مجازی سلسله‌نشست‌های فقه موضوع‌شناسی و حکم‌شناسی فقه و تربیت خانوادگی که به همت دبیرخانه همایش بین‌المللی فقه و تربیت خانوادگی وابسته به جامعه‌المصطفی خراسان برگزار شد، به تبیین آثار تربیتی مشترک در احکام شرعی خانواده پرداخت و تأکید کرد: تحلیل تربیتی احکام شرعی می‌تواند زمینه فهم عمیق‌تر روایات و احکام و استخراج اصول و قواعد تربیتی از آموزه‌های دینی را فراهم کند.
غفلت از رویکرد تربیتی در بررسی احکام شرعی
حجت الاسلام مالدار با اشاره به ضرورت بررسی احکام شرعی از منظر تربیتی اظهار داشت: در بررسی احکام شرعی، معمولاً نگاه تعبدی و حقوقی مورد توجه قرار می‌گیرد و بیشتر بر واجب یا حرام بودن یک عمل تأکید می‌شود؛ درحالی‌که نقش این احکام در تربیت انسان و تأثیر آن‌ها بر رفتار و روابط خانوادگی کمتر مورد بررسی قرار می‌گیرد.
وی افزود: غفلت از رویکرد تربیتی در تحلیل احکام شرعی موجب می‌شود بخشی از آثار و کارکردهای این احکام در زندگی فردی و اجتماعی نادیده گرفته شود و حتی در برخی موارد، فهم ارتباط میان احکام و ادله شرعی نیز با محدودیت مواجه شود.
عضو حلقه اجتهادی فقه تربیت مدرسه عالی فقاهت عالم آل‌محمد(ع) با بیان اینکه تأثیر دین در تربیت نباید صرفاً به تغییر باورها و توصیه‌های اخلاقی محدود شود، تصریح کرد: احکام شرعی نیز از ابزارهای مهم تربیت انسان به شمار می‌روند و لازم است آثاری که این احکام در شکل‌دهی به شخصیت و رفتار افراد دارند، به‌صورت روشمند بررسی شود.
حجت الاسلام مالدار با اشاره به جایگاه علل احکام در تحلیل تربیتی آموزه‌های دینی گفت: یکی از راه‌های مهم برای دستیابی به آثار تربیتی احکام شرعی، بررسی علل و حکمت‌های بیان‌شده برای آن‌ها در روایات است.
وی ادامه داد: بررسی علل احکام نباید صرفاً با هدف افزایش انگیزه افراد برای انجام تکالیف شرعی صورت گیرد، بلکه می‌توان از طریق مطالعه و تجمیع این علل، به اصول و قواعدی در حوزه تربیت دست یافت که در فهم عمیق‌تر احکام و روایات نیز مؤثر باشد.
این استاد حوزه با اشاره به آثار و مباحث مطرح‌شده درباره علل احکام در آثار عالمان دینی، از جمله شیخ صدوق، شهید اول و فاضل مقداد، خاطرنشان کرد: در این رویکرد، تلاش می‌شود علل احکام با نگاهی تربیتی بررسی و آثار مشترک آن‌ها از طریق استقرا و تجمیع شواهد روایی شناسایی شود.
وی با تفکیک این رویکرد از مباحث مقاصد شریعت بیان کرد: هدف از تحلیل تربیتی احکام، ارائه حکم شرعی جدید یا صدور فتوا بر اساس آثار تربیتی نیست، بلکه تلاش می‌شود از احکام موجود، اصول و قواعد تربیتی استخراج شود تا فهم ما از ادله و احکام شرعی عمیق‌تر و زمینه اجرای صحیح‌تر آن‌ها فراهم شود.
حجت الاسلام مالدار با تقسیم آثار تربیتی مشترک احکام خانواده به دو دسته فردی و اجتماعی اظهار داشت: در حوزه آثار فردی، آرامش روانی و اعتدال روحی و همچنین تقویت صفات اخلاقی و شکل‌گیری تربیت اخلاقی از جمله آثار قابل شناسایی در احکام خانواده است.
وی با اشاره به احکام ازدواج، نفقه و مهریه افزود: در روایات، ازدواج و همسرداری از عوامل ایجاد آرامش معرفی شده‌اند و وجوب نفقه بر عهده مرد نیز با تأمین آرامش روانی زن و رفع دغدغه‌های مالی او ارتباط دارد. همچنین مهریه به‌عنوان عاملی برای ایجاد انس، الفت و آرامش در فضای خانواده مورد توجه قرار گرفته است.
عضو حلقه اجتهادی فقه تربیت مدرسه عالی فقاهت عالم آل‌محمد(ع) با بیان اینکه صله رحم نیز از عوامل تقویت آرامش روانی افراد است، تصریح کرد: احکام مربوط به نگاه، روابط محرم و نامحرم و پوشش و حجاب نیز از جمله احکامی هستند که در روایات، آثار مرتبط با حفظ آرامش روانی فرد و جامعه برای آن‌ها مطرح شده است.
وی در تبیین آثار اخلاقی احکام خانواده گفت: ازدواج انسان را از خودمحوری خارج می‌کند و مسئولیت‌پذیری در برابر همسر و فرزندان را افزایش می‌دهد. همچنین احکام نفقه، صله رحم و رسیدگی به خویشاوندان، زمینه تقویت مهربانی، همدلی، مسئولیت‌پذیری و کمک به دیگران را فراهم می‌کنند.
تحکیم خانواده و حفظ نسل از آثار اجتماعی احکام شرعی
حجت الاسلام مالدار در ادامه به آثار اجتماعی مشترک احکام خانواده اشاره کرد و تحکیم بنیان خانواده را یکی از مهم‌ترین این آثار دانست و اظهار داشت: آسان‌گیری در امر ازدواج، محدودیت‌ها و ضوابط مربوط به طلاق، فرصت رجوع در طلاق رجعی و احکام مربوط به روابط جنسی، همگی در راستای حفظ پیوندهای خانوادگی و تقویت بنیان خانواده قابل تحلیل هستند.
وی افزود: محدود کردن روابط جنسی به چارچوب خانواده و وضع احکام مربوط به نگاه، پوشش و حجاب، از جمله تدابیری است که در راستای تحکیم روابط زن و شوهر و جلوگیری از تضعیف محبت و پیوندهای خانوادگی مورد توجه قرار گرفته است.
این استاد حوزه با اشاره به وجوب نفقه و آثار آن در روابط خانوادگی بیان کرد: تأمین نیازهای مالی زن از سوی مرد، علاوه بر حمایت از حقوق زن، می‌تواند زمینه‌ساز تقویت روابط خانوادگی و کاهش تنش‌های ناشی از دغدغه‌های اقتصادی باشد.
وی حفظ نسل و انتقال ارزش‌ها میان نسل‌ها را از دیگر آثار تربیتی مشترک احکام خانواده برشمرد و گفت: احکام مربوط به ازدواج، اثبات زنا، عده وفات و طلاق و همچنین برخی احکام مربوط به روابط والدین و فرزندان، در راستای حفظ نسل، جلوگیری از اختلاط نسب و استمرار ارزش‌های خانوادگی قابل بررسی هستند.
حجت الاسلام مالدار ادامه داد: در روایات، برخی از احکام مربوط به حدود و مجازات‌ها نیز با ضرورت حفظ نسل و جلوگیری از اختلال در نظام خانوادگی تبیین شده‌اند که این موضوع اهمیت بررسی آثار تربیتی احکام را نشان می‌دهد.
وی پیشگیری از گسترش فساد در جامعه را از دیگر آثار مشترک احکام خانواده دانست و اظهار داشت: احکام مربوط به ازدواج، پوشش، روابط محرم و نامحرم و محدودیت روابط جنسی خارج از چارچوب خانواده، در کنار سایر احکام خانوادگی، می‌توانند در صیانت از سلامت اخلاقی جامعه و جلوگیری از گسترش فساد نقش‌آفرین باشند.
عضو حلقه اجتهادی فقه تربیت مدرسه عالی فقاهت عالم آل‌محمد(ع) همچنین برقراری روابط عادلانه در خانواده را از دیگر آثار تربیتی احکام شرعی عنوان کرد و گفت: عدالت در روابط خانوادگی، زمینه شکل‌گیری محیطی مناسب برای تربیت را فراهم می‌کند و رعایت حقوق اعضای خانواده در تقویت محبت و کاهش کینه و اختلاف مؤثر است.
وی با اشاره به احکام مربوط به مهریه و نفقه افزود: این احکام با هدف صیانت از حقوق زن و جلوگیری از تضییع حقوق او وضع شده‌اند و می‌توانند در ایجاد روابط عادلانه و تقویت پیوندهای عاطفی خانواده نقش داشته باشند.
حجت الاسلام مالدار با اشاره به احکام مربوط به رفتار عادلانه والدین با فرزندان، صله رحم، انفاق به خویشاوندان و احکام ارث خاطرنشان کرد: این دسته از احکام نیز در تنظیم روابط خانوادگی و رعایت حقوق اعضای خانواده تأثیرگذار هستند و می‌توانند زمینه تربیت اخلاقی و اجتماعی را تقویت کنند.
ضرورت بازخوانی آثار تربیتی احکام خانواده در پژوهش‌های فقهی
وی تأکید کرد: بررسی احکام خانواده از طریق علل و حکمت‌های بیان‌شده در روایات، علاوه بر شناسایی آثار تربیتی اختصاصی هر حکم، امکان دستیابی به آثار مشترکی را فراهم می‌کند که می‌توان بر اساس آن‌ها اصول و قواعد تربیتی را استخراج کرد.
حجت الاسلام مالدار افزود: این رویکرد به فهم عمیق‌تر احکام و روایات مرتبط با خانواده کمک می‌کند و زمینه بهره‌گیری بهتر از آموزه‌های شرعی را در عرصه تربیت فردی و اجتماعی فراهم می‌سازد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره آثار آرامش‌بخش مهریه و چالش‌های ناشی از سنگین شدن آن، توضیح داد: اصل تشریع مهریه در روایات با ایجاد انس، الفت و آرامش در خانواده ارتباط دارد؛ اما در برخی موارد، سنگین شدن مهریه به‌گونه‌ای است که به‌جای تحقق این کارکرد، خود به عاملی برای اختلاف و تنش تبدیل می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: بررسی فاصله میان اهداف تربیتی احکام شرعی و وضعیت اجرای آن‌ها در جامعه، ظرفیت مناسبی برای پژوهش‌های علمی، نگارش مقاله و انجام پایان‌نامه‌های تخصصی فراهم می‌کند.
انتهای پیام/
حوزه/ حجت‌الاسلام مالدار با تأکید بر آثار تربیتی احکام شرعی خانواده اظهار کرد: احکامی همچون ازدواج، نفقه، مهریه، صله رحم و رعایت حدود روابط خانوادگی، علاوه بر ایجاد آرامش روانی و تقویت صفات اخلاقی افراد، در تحکیم بنیان خانواده، حفظ نسل و تقویت روابط عادلانه خانوادگی نقش مؤثری دارند.
نظر شما